Blog – Classic (1 column)

آجر نما چیست و مشخصات فنی آن

آجر نما

یکی از انواع آجرها، آجر نما است که برای ایجاد نمای زیبا در ساختمان‌ها و خانه‌ها به کار می‌رود. امروزه با ورود پیشرفت صنعت ساختمان، آجرها کمتر در اسکلت سازه‌ها به کار می‌روند، اما همچنان در نمای ساختمان و بدنه به کار می‌روند. آجر نما علاوه بر اینکه باید از استانداردها لازم برخوردار باشد، لازم است که در برابر گرما، رطوبت و نفوذ آب مقاوم باشد و به‌ آسانی آسیب نبیند.

آجر نسوز نما دارای تنوع بالایی در رنگ، سایز و طرح می باشد و بسیاری از طراحان خلاق، در زمان اجرای نماهای آجرنسوز، از آن ها به صورت تصادفی استفاده می کنند، که علاوه بر زیبایی و شکیل بودن در نماها، تفاوت در سبک، طرح و رنگ، در تک تک آجرهای نسوز به کار رفته را به نمایش می گذارند. آجرهای نسوز به دلیل مقاومت بالا، جذب آب مناسب و همچنین گیرایی بالا در تماس با ملات، از مزایای متفاوتی نسبت به دیگر مصالح در مراحل نصب و اجرا برخوردار می باشد.

جالب است که بدانید در زمان اجرای نماهای ساختمانی با استفاده از آجر نسوزنما، به هنرنمایی و دقت بیشتری نیاز است، و همین امر سبب جذابیت و برتری نمای آجر نسوز شده است.

مزیت های استفاده از آجر نما نسوز

آجر نما نسوز به دلیل مزیت هایی که دارد مورد توجه بوده و بازار خرید و فروش بالایی را از آن خود کرده است. مقاومت بالا به دماهای بسیار بالا تا 1200 درجه سانتی گراد از ویژگی های مطلوب و مهم این آجر نما هاست. همین ویژگی سبب کاربرد گسترده ی این آجر در صنعت و ساختمان شده است.

اگر دقت کرده باشید بسیاری از آجرها در اثر تماس با هوای مرطوب و نم دچار سفیدک و شوره می شوند، این موضوع سبب می شود تا نمای ساختمان ها زیبایی و جذابیت خود را از دست بدهد، در حالی که استفاده از آجرنما نسوز این معضل را به وجود نمی اورد و اجری ضد شوره و ضد سفیدک می باشد.

آجر نسوز نما در مقایسه با آجر نما سوز ضخامت کمتری داشته و تنوع رنگ، سایز و طرح بیشتری دارد.
آجر نسوز نما در برابر عوامل محیطی، ضربات فیزیکی و عوامل شیمیایی از مقاومت بالایی برخوردار بوده و همچنین باعث عایق شدن ساختمان در برابر سرما و گرما می شود.

آجرنما نسوز در برابر سایش و فرسایش مقاوم بوده و سازگاری بسیار بالایی با محیط زیست دارد.

در مناطقی مانند شمال ایران که در اثر رطوبت زیاد ممکن است نمای ساختمان ها جلبک بزند،آجر نسوز بهترین گزینه می باشد، چرا که در برابر رشد جلبک ها و میکروارگانیسم ها مقاوم بوده و شرایط را برای رشد و تکثیر ان ها فراهم نمی کند.

آجر نسوز نما ثبوت رنگ بالایی داشته و در اثر عوامل محیطی مختلف چون تابش خورشید، رطوبت و دمای بالا و یا پایین رنگ خود را حفظ می کند.

گران بودن آجر نسوز نما نسبت به سایر آجر نماها، نصب سخت تر آن و مهارت بیشتر برای نصب آن از محدودیت های اجرایی آجر نسوز می باشد. اما با توجه به مزیت های زیادی که دارد این معایب به چشم نمی آیند.

استفاده از آجر نسوز در نمای ساختمان

آجرنما سوز به صورت سنتی در کوره های مختلف اجرپزی در شهرهای مختلف ایران مانند یزد و اصفهان تولید شده و مورد عرضه قرار می گیرد. این آجرها در طرح های مختلف برای کف، پله، دیوار، حوض تولید شده و طرح های آن می تواند به صورت آجرهای مدرن، اجرهای سه سانتی، آجرهای قزاقی یا اجرهای بناهای سنتی و قدیمی باشد.

این آجرها در ابعاد گوناگون و در رنگ های زرد، نارنجی و قرمز موجود بوده و با کیفیت بالا و قیمت بروز عرضه می گردند. و مناسب ساختمان های مسکونی و تجاری بوده و برای کوره ها مناسب نمی باشد.

علاوه بر مقاوت حرارتی، مقاومت فشاری، کیفیت پایدار، ماندگاری و انعطاف پذیری در برابر شرایط مختلف اقلیمی، از جمله عواملی هستند که کاربرد آجر نسوز را در نمای ساختمان ها سبب شده اند. در صورت استفاده از آجر‌های نسوز با فرمولاسیون استاندارد، می‌توان اطمینان داشت، نمای ساختمان چندین سال جذاب و همانند روز اول باقی می‌ماند‌. رعایت استانداردهای ثبات رنگ و ضد شوره بودن آجر نسوز در زمان تولید آن، کیفیت لازم را در دراز مدت تضمین می‌کند، و بعد از گذشت چند سال از زمان نصب، تغییر رنگ یا تغییر شکل، جلبک یا شوره در سطح آن مشاهده نخواهد شد. نماسازی در ساختمان یک بحث هویتی و فرهنگی است.

چگونگی تشخیص آجر نسوز

آجرنسوز از روی ظاهر به سادگی قابل تشخیص می باشد، به نحوی که سطح آجرهای نسوز نسبت به سایر آجر ها زبرتر، زمخت تر و بدون خاک اضافه می باشد. همچنین شکل و ظاهر اجر نسوز دارای دانه های ریز رنگی می باشد. توجه داشته باشید که زمانی که شما از آجرهای نسوز دارای استاندارد بهره مند شوید، نمای ساختمان شما سال ها ماندگار مانده و هیچ گونه پوسیدگی و خورندگی در آن ایجاد نمی شود و به مرور زمان رنگ خود را از دست نمی دهد، شوره نمی زنند و سطح آن خوردگی پیدا نمی کند.

کوره هایی که از آن ها برای پخت انواع آجرهای نسوز استفاده می شود، به صورت تونلی و شاتلی می باشند. در کوره های تونلی، حرارت به صورت یکنواخت پخش نمی شود و نتیجه ی آن تولید اجرهای متفاوت و تصادفی می شود. گاهی نیز به دلیل حرارت بیش از حد در بخش های مختلف کوره، آجرهای آن قسمت باعث تاب دار شدن آجر گردیده و سایز آجر از حد استاندارد خارج شده و اکثر مواقع کوچک‌تر از حد معمول می شود.
در صورتی که تولید آجر به صورت تونلی باشد، حرارت در تمام بخش های مختلف آن یکسان است، و در نتیجه تمام رنگ ها در یک طیف بوده و هیچ گونه تغییر در سایز آن ها مشاهده نخواهد شد. آجرهای نسوز که در کوره های تونلی پخته میشوند، دارای استحکام بالاتر و استاندارهای آلایندگی مطابق با محیط زیست بیشتری، نسبت به اجرهای نسوز پخته شده در کوره های تونلی دارند.

آجر نسوز نما از انواع کاربردی آجرنما

آجر نسوز نما نسل جدیدی از آجرنمای ساختمان می باشد که به دلیل مزیت هایی که دارد وهمچنین به دلیل تنوعی که در رنگ و طرح دارد مورد استقبال واقع شده است.

آجر نسوز نما ساختاری معدنی داشته و از عناصر و کانی های مقاوم به دما تشکیل شده است. اصطلاح نسوز به این علت برای این آجرنما ها به کار برده می شود، که این آجرها در برابر آتش مقاومت نشان داده و ساختمان آن ها از هم فرو نمی پاشد. به اصطلاح عامیانه این آجرها در برابر دماهای بالا دچار خرد شدگی، شکستگی و ترک خوردگی نمی گردند.

این آجرها با توجه به بیشترین عنصر به کار رفته در ساختمان خود نامگذاری می شوند. به عنوان مثال آجر نما نسوز با پایه ی الومینیومی آجرنمایی است که بیشترین درصد ترکیب به کار رفته در آن آلومین می باشد. همچنین آجر نسوز نما سیلیسی آجر نمایی است که بیشترین درصد ترکیب به کار رفته شده در آن سیلیس و کمی کوارتزیت می باشد.

متریال های به کار رفته در آجر نمای نسوز مقاومت بسیار بالایی در برابر دما داشته به طوری که از این آجرها در دیواره ی کوره های اهنگری، ریخته گری، ذوب آهن و فولاد استفاده می شود. آجرهای نسوز علاوه بر کاربردی که در صنعت دارند، به سبب تنوع بالا در طرح و رنگ در نمای بیرونی و داخلی ساختمان ها نیز به طور گسترده استفاده می شود.

انواع آجر نما بر اساس ویژگی هایشان

  1. دارا بودن تنوع رنگی و امکان انتخاب راحت و آزاد مشتری برای خرید
  2.  آجرنما uv است و رنگ آن ماندگاری بالایی دارد.
  3. بهره گیری از فناوری نانو در ساخت آجرنما برای بالابردن استحکام و مقاومت آن
  4. مقاوم در برابر شرایط جوی مختلف مانند سرما، گرما در اقلیم های مختلف آب وهوایی
  5. کم عرض و باریک بودن برای تنوع و اشغال فضایی کم
  6. دارای مقاومت فشاری بالا

ویژگی های آجر نما

این نوع آجرنمای ساختمان که به نسبت آجر معمولی سبک تر است، نصب آسان تری داشته و به صرفه تر است در رنگ ها و طرح های متنوع و زیبایی(رنگ های مشابه آجر معمولی) در دسترس و قابل تهیه هستند.

دوام و بقای این نوع آجر ها نیز بالا تر بوده و دچار خوردگی، شوره و لق شدگی نمی شود.

از لحاظ شکل ظاهری کاملا مطابق با آجر طبیعی است و تفاوت آن فقط در خصوصیاتی مانند سبکی است.

طراحی این آجر ها به گونه ای طراحی می شوند که مطابق با طرح ها و دیزاین های مختلف و همچنین شرایط داخلی و بیرونی ساختمان سازگار باشند

نصب این آجر ها به حدی آسان است که به یک تیم تخصصی برای کار گذاری آن نیازی نیست. همچنین با تمامی شرایط اقلیمی و آب و هوایی سازگار است. از آنجایی که سبک است هزینه های حمل و نقل آن نیز مناسب تر است.

بنابراین می توان به آسانی و با هزینه ی اندک به سبک نمای زیبا و بادوام آجری برای نمای ساختمان دست یافت.

عوامل اقلیمی نیز یکی از مهم‌ترین دلایل برای استفاده از آجر نما در انواع طراحی‌های ساختمانی هستند. مناطق با شرایط اقلیمی متفاوت معماری‌های متفاوتی دارند و به همین دلیل است که نوع اقلیم تعیین کننده نوع معماری و مصالح خواهد بود.

در واقع آجرهای نما یکی از زیباترین مصالحی هستند که در هر منطقه اقلیمی کاربرد خاص خود را دارند. این آجرها سبک بوده و نیازی به نگهدارنده ندارند، از اتلاف انرژی جلوگیری می کننده، عایق دما هستند، به دلیل جذب خوبشان خطر سقوط ندارند. بر همین اساس آجر طرفداران زیادی دارد.

ایجاد فضای نوستالژیک:

آجرنما ها از زمان باستان تا کنون در معماری ایرانی وجود داشته اند به همین دلیل استفاده از آنها در طراحی داخلی بعث ایجاد یک فضای نوستالژیک می‌شود.

آجر نما همچنین یادآور چیدمان سبک روستیک(روستایی و سنتی) است.در نتیجه بکارگیری آن در خانه میتواندشما را از محیط صنعتی و ماشینی شهری دور کند و یادآور محیط روستایی آرام باشد.

سازگار با انواع دکوراسیون ها:

از دیگر مزایای دیوارها با نمای آجری این است که شما می توانید با هرنوع چیدمان از آن استفاده کنید. بنابراین درصورتی که امروز دکوراسیون خانه شما سنتی است و سالهای آینده قصد تغییر دکوراسیون به سبکهای مدرنتر را دارید محدودیتی نخواهید داشت و میتوانید برای چنین چیدمانی هم دیوار آجری خانه ی خود را داشته باشید.شما میتوانید از تنوع رنگی بسیار زیادی که در محصولات وجود دارد برای سازگاری با سایر وسیل منزل بهره مند شوید.

طراحی متمایز:

با توجه به اینکه در اغلب خانه ها از دیوارهای ساده و پوششهای قدیمی مانند کاغذ دیواری یا رنگ استفاده می‌شود، پوشش آجر روی دیوارهای داخلی ظاهری متمایز و منحصر به فرد به خانه میبخشد و فضای آن را نسبت به سایر خانه ها خاص تر خواهد کرد.این موضوع احساس خوشایندی برای ساکنان ایجاد می‍کند و جذابیت بیشتری به خانه می دهد.

حس نزدیکی به طبیعت:

نصب آجر روی دیوار بسیار ساده است و احتیاج به مواد نگهدارنده و روکش اضافه ندارد.به عبارت دیگر بر خلاف اغلب دیوارپوشها آجر به تنهایی و بدون پوشش دوم نصب میشود و شما به طور مستقیم با آجر سروکارخواهید داشت و لمس و تماشای چنین دیواری حسی از نزدیکی به طبیعت را به شما القا می کند.
کنار همه‌ی تأثیرات مثبتی که آجر روی محیط خانه و ظاهر ساختمان خواهد گذاشت، ویژگی ها و مزایای بسیار زیاد آن آجر را به یکی از بهترن مصالح برای ساختمان ها تبدیل کرده است بعضی از مهمترین ویژگی های آجر به شرح زیر است:

رنگ ثابت:

محصولات ما ترکیبی از خاکهای معدنی هستند و هیچ رنگ مصنوعی و اضافه ای به آن ها افزوده نمیشود بنابراین تنوع رنگ آن ها جزء ذات آجر و طبیعی است. به همین دلیل با گذشت زمان رنگ آجرها به ویژه آجرهای نسوز ثابت بوده و بر اثر عواملی مانند تابش مستقیم و شدید خورشید یا شرایط جوی ، تغییرات دما و … تغییری نمیکند.

مقرون به صرفه:

نسبت به سایر متریال های سست عنصر و به شدت تغییر پذیر موجود در بازار که برای نمای داخلی استفاده میشوند، آجرنما با توجه به خاص و منحصر به فرد کردن فضا و ماندگاری ظاهری و باطنی تا زمان تخریب، بسیار مقرون به صرفه است.

ماندگاری بالا و هزینه نگهداری پایین:

آجرنما ها نسبت به سایر مصالح ساختمانی دوام و ماندگاری بسیار بالاتری دارند و در طول زمان پوسیده یا تجزیه نمیشوند بنابراین نیازی به مراقبت ، نقاشی، آب بندی و حفاظت در برابر موریانه و … ندارند و به همین دلیل شما با استفاده ازآجرنما برای دیوارهای خانه خود نگرانی بابت اختصاص هزینه برای مراقبت از دیوارآجری نخواهید داشت.

عایق و حفظ انرژی:

آجرنما یکی از مصالح ساختمانی است که از نظر انتقال حرارت بسیار ایده‌آل است و مانع هدر رفتن انرژی میشود.آجرنما ها میتوانند کرمای محیط را در خود ذخیره کرده یا متنایب با شرایط محیطی آن را آزاد کنند به همین دلیل دیوار آجری در ماه های گرم سال مانند فصل تابستان گرمای محیط را جذب کرده و در گرمترین ساعات روز محیطی خنک در خانه ایجاد خواهد کرد. همچنین در فصل های سرد گرمای محیط را حفظ کرده و مانع از خروج انرژی از داخل خانه میشود.به این ترتیب دیوارهای آجری می توانند کنارعایق سازی درب و پنجره خانه، ترکیبی ایده آل برای مدیریت انرژی فراهم کنند.

ساخته شده از مواد سازگار با طبیعت:

به دلیل اینکه محصولات با از مواد معدنی و معادن طبیعی تولید میشوند و همچنین آجرنما با کمترین ضایعات ممکن ساخته میشود و پس از ساخت میتوان در صورت نیاز اجزای آن را دو مرتبه جداسازی و بازیافت کرد.بنابراین آجر یکی از سازگارترین موارد با طبیعت است و آسیبی برای محیط زیست ندارد و همچنین آجر بر خلاف بسیاری از متریال ساختمانی سمی نیست و استفاده از آن برای افراد هم آسیبی به همراه نخواهد داشت.

مقاوم در برابر آتش، باد و رطوبت:

خاک نسوز در دمای بالای 1000 درجه سانتی گراد پخته و به آجر تبدیل می شود به همین دلیل آجرنما نسوزدر برابر آتش و حرارت مقاومت بسیار بالایی دارد.طبق آمار خانه هایی که از آجر ساخته شده اند نسبت به خانه های سیمانی مقاومت و عمر مفید بیشتری دارند.

نکاتی در مورد چگونگی بند کشی آجر نسوز

  • مرطوب کردن محل اتصال آجر، قبل از نصب آجرهای نسوز
  • حداقل و حداکثر قرار دادن ملات پشت آجر، بین 2 تا 4 سانتیمتر باشد.
  • بهترین دما برای نصب آجرهای نسوز بین 5 تا 35 درجه سانتیگراد است.
  • تا جایی که ممکن است در زمان یخبندان عملیات نماکاری انجام نشود.
  • عدم استفاده از هرگونه مواد آلی در ماسه و آب مورد استفاده در ملات ها
  • مناسب ترین زمان جهت بندکشی، حداقل چند هفته بعد از نصب آجر می باشد.
  • مرطوب کردن محدوده بندکشی آجرنسوز
  • بهترین زمان برای استفاده از ملات آماده شده جهت بندکشی، حداکثر 2 الی 3 ساعت می باشد.
  • ورز دادن ملات بندکشی به مدت چند دقیقه، به منظور همگن سازی آن
  • عدم استفاده از صفحه ملات برای بندکشی
  • قرار دادن ملات بر روی قلم بندکشی و سپس بین شیار دو آجر
  • عدم استفاده از دستمال مرطوب به منظور پاک کردن اضافه ملات بین شیارها
  • استفاده از برس، پس از گذشت 2 ساعت، به منظور پاک نمودن اضافه ملات بین شیارها
  • ابتدا خشک نمودن کامل سازه، سپس از رزین به منظور ضد آب نمودن آجر استفاده شود.
question_answerبدون دیدگاه

آجر چیست؟

آجر چیست؟

آجُر (به انگلیسی: Brick) یکی از مصالح ساختمانی است که به‌صورت بلوکه‌هایی از جنس خاک رُس و مواد دیگر ساخته شده و در بنایی برای ساخت دیوارها و سایر بخش‌های سازهٔ در حال ساخت، مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای چیدن و اتصال آجرها به یکدیگر از ملات استفاده می‌شود.
از بناهای باستانی مشهوری که در ساخت آن از آجر استفاده شده می‌توان به طاق کسری اشاره کرد. استفاده از آجر در طول تاریخ ایران بسیار گسترده بوده و بناهای بی‌شماری از جمله از آتشکده، مسجد و ساختمان‌های مسکونی، با استفاده از آجر در ایران ساخته شده‌اند. در حال حاضر با توجه به بالا رفتن تراکم جمعیت و ساخت بناهای چندین طبقه استفاده از آجر در اسکلت این نوع ساختمان‌ها مقدور نیست و از اسکلت‌های فلزی یا بتنی استفاده می‌شود؛ ولی از آجر برای نماسازی استفاده می‌شود یا در قسمتی از سالن و سایر فضاها آجر را به‌طور نمایان به‌کار می‌برند.

واژه‌شناسی

ریشهٔ واژهٔ آجُر (که در افغانستان زاو گفته می‌شود) که در فارسی آجور و آگور هم می‌گویند نامعلوم است. در زبان اکدی به صورت agurru، در آرامی به صورت اَگّور، در عربی به صورت آجرّ، و در ارمنی باستان به صورت آگور ثبت شده‌است.

تاریخچه

آجرکاری برج شبلی در ایران، مربوط به قرن دوازدهم
دست‌کم ۵۰۰۰ سال است که آجر ساخته شده از خاک رس به کار می‌رود. گویا اول بار، آن را برای ساختن شهرهایی در بین‌النهرین و درهٔ سند در پاکستان به کار برده‌اند. مردم در ابتدا، برای درست کردن آجر، گل رس و کاه را، با لگد کردن آن‌ها، مخلوط می‌کردند. سپس مخلوط آماده شده را در قالب‌های مستطیلی می‌ریختند و در آفتاب، خشک می‌کردند. آجری که در آفتاب، خشک شده بود نمی‌توانست بدون کاه، خودش را نگه دارد. سرانجام، مردم بابل، آشور و مصر باستان دریافتند که با گداختن رس، آجرهایی به‌دست می‌آید، که محکم‌تر و در برابر هوا مقاوم‌تر هستند.

در دوران باستان در کنارهٔ رودهای دجله و فرات و پس از طغیان آن‌ها مقدار زیادی گل و لای بر سطح زمین رسوب می‌کرد. این رسوبات که دارای چسبندگی خاص بودند و پس از این‌که در اثر تابش خورشید، آب آن‌ها تبخیر می‌شد ترک‌هایی به صورت مکعب‌های نامنظم درمی‌آمد. از این رسوبات، به صورت ملات جهت دیوارهای گل چینه‌ای در آن روزگار مصرف می‌شد.

از طرفی، اجاق‌های چادرنشین‌هایی که در کنار رودها به کار گله داری مشغول بوده‌اند در اثر نفوذ آتش سخت شده که در واقع این پدیده سبب پیدایش نحوه پخت و در نتیجه آجر گردیده‌است. در سال‌های بعد هم‌زمان در ساخت برج بابل خشت زدن و پختن آجر به وسیلهٔ بابلی‌ها ابداع شد و به همین دلیل نام آجر که یک واژهٔ بابلی است در اغلب زبان‌ها به همین نام مشهور شده‌است. پس از این مرحله به وسیلهٔ کلدانی‌ها پخت آجر به تکامل رسید و با پیدایش آجر تحولی در ساختمان بناها که تا آن روزگار خشتی و گلی بودند به وجود آمد. در نتیجه این امر سبب آغاز ساخت بناهای مستحکم و آجری گردید. آجر دستی (فشاری) هفت هزار سال است که به‌عنوان مستحکم‌کننده و زیباساز کاخ‌ها، عبادتگاه‌ها، مدرسه‌ها، مسجدها و ساختمان‌ها استفاده شده‌است. اما امروزه این صنعت هزاران ساله در حال فراموشی است.

استفاده از آجر در ایران

به‌طور کلی صنعت آجرپزی در دوران پیش از هخامنشی در ایران تکامل یافت و در دوره هخامنشی علاوه بر خشت، انواع آجر از جمله آجرهای لعابی در ساختمان‌ها به کار رفته‌است. آجرهایی که در ساختمان پاسارگاد و تخت جمشید و شوش به کار رفته صرف‌نظر از تنوع، از نظر دقت در ترکیب مصالح اولیه و مقاومت در برابر عوامل مختلف پس از چندین قرن، مورد توجه هستند. در دوران هخامنشی پخت آجرهای لعاب دار منقوش و برجسته بسیار معمول بود؛ که برای تزیین کاخ‌ها استفاده شده‌است. استفاده از آجر در ایران باستان خصوصاً در دوران ساسانیان و در دوران پیش از اسلام رواج زیادی داشته‌است. می‌توان از کاربرد آجر در بناهای عظیمی مانند طاق کسری و پل دختر نام برد. در دوران ساسانی از تلفیق سنگ و آجر برای اسکلت‌سازی بناها و در مواردی در نماسازی استفاده شده‌است.

ایرانیان به خاطر پایداری بیشتر آجر از سنگ، ارزان بودن آن و سرعت آن جهت ساخت بنا از آجر استفاده می‌کردند. در دورهٔ سلجوقی، استفاده از آجر هم از جهت زیبایی و هم از جهت ساختاری رونق زیادی گرفت. آجر به غیر از آن‌که برای تزیین اماکن مختلف به کار می‌رود، جهت نشان دادن فشارها هم استفاده می‌شود؛ مثلاً در طاق‌های قدیمی مسجد جامع اصفهان ساختار آجری به شکلی است که جهت فشارهای مختلف احساس می‌شود.

محدودیت استفاده از چوب در ناحیه‌هایی از ایران، کمبود سنگ، مشکل کاربرد سنگ به دلیل انتقال حرارت در مناطق گرمسیر، خوش‌دست بودن و قابلیت بالای اجرا و به‌کارگیری آجر در تمامی بخش‌های بنا، کارایی فراوان آن در برپا کردن پوشش‌های وسیع و مرتفع، فراوانی مواد اولیه و سادگی تهیهٔ آجر و مقرون به صرفه بودن آن از دلایل کاربرد زیاد آن در ایران بوده‌است.

ضریب انبساط و انقباض آجر در برابر سرما به گونه‌ای است که از ایجاد ترک در بنا جلوگیری می‌کند.
آجر در مقایسه با دیگر مصالح از قدرت ذخیره انرژی حرارتی برخوردار است و در نتیجه انتقال نوسان‌های حرارتی محیط بیرونی به داخل از طریق جدار آجری شدید نیست و بدون دخالت وسایل گرمازا و خنک‌کننده می‌توان شرایط و فضای مطبوع تری را فراهم آورد.

هنر آجرکاری دوره سلجوقی

در دوره سلجوقی از آجر به عنوان مصالح اصلی برای کلیه بناهایی چون کاروانسراها، آب‌انبارها، بناهای شاهی، بناهای عمومی، مساجد، برج مقبره‌ها، میل مقبره‌ها، میل‌های بلند مساجد و مواردی دیگر سبب اسکلت‌سازی اصولی آن‌ها شده و ضمناً برای نماسازی نیز از آجر به شکل آمود (پوشش جدا از اسکلت) یا پیوند و ترکیب با استخوان بندی بنا عظمتی از حسن سلیقه و خلاقیت در هنر آجرکاری به وجود آمده‌است. به‌طوری‌که در آثار پراکنده و فراوان کشور در این دوره شاهد هنرآفرینی‌های بسیار شگرف در هنر آجرکاری می‌باشیم تا جایی که در دو برج‌های خرقان قزوین بیش از سی نوع آجرکاری همراه با طاق‌نماسازی‌های بسیار زیبا و خط کوفی برجسته و در مسجد جامع اصفهان نزدیک به ۳۷۵ طاق‌پوش در انواع گوناگون که قسمت اعظم آن از دوره سلجوقی است شاهد هستیم. در این دوره ارزشمند معماری شاهد به وجود آمدن زیباترین نقوش در انواع گل‌چین‌های آجری، گره آجری، خط‌های کوفی آجری برگردونهٔ میل‌های بلند مساجدی چون میل مسجد جامع دامغان با ۲۶ متر ارتفاع، میل منار چند وجهی مسجد جامع نائین با حدود ۳۰ متر ارتفاع، مناره ساربان با ۴۸ متر ارتفاع و مناره علی هستیم.

هنر آجرکاری دوره ایلخانی

در این دوره پوشش‌های طاقی آجری وارد تحول گسترده از تکنیک و اجرا شده تا جایی که شاهد به وجود آمدن گنبد بسیار چشم گیر و خوش فرم هندسی سلطانیه با قطری حدود ۴۰/۲۵ سانتیمتر و ارتفاع ۵۰متر از سطح زمین در اجرای بسیار استثنایی صندوقه‌ای می‌باشیم. ساخت این گنبد بر روی بسیاری از گنبد کلیساهای اروپا به خصوص گنبد کلیسای سانتاماریا دلفوره در فلورانس که حدود صدسال بعد از گنبد سلطانیه ساخته شده‌است، اثر مستقیم گذارده‌است. همچنین در این دوره هنر آجرکاری وارد مرحله‌ای بسیار جالب از گوشه سازی‌های گنبد خانه‌ها در حالت خاص پتکانه، مقرنس شده، آن هم با نقش انواع گلچین‌های خفته و راسته و جناقی آجری یا تلفیق آجر و کاشی زینت بخش این گونه اجراهای شگرف می‌گردد. از میان آثار فراوان آجری این دوره می‌توان به پتکانه سازی‌های گلچین دار مسجد ورامین، مسجد کبیر یزد و همچنین کاربرد مقرنس‌های آجری در محراب صفه شاگرد در مسجد جامع اصفهان اشاره کرد. در این زمان شاهد به وجود آمدن نوعی آجرهای مهری کوچک به اندازهٔ کلوک و دو قدی یعنی حدود ۵*۵ و ۵*۱۰سانتیمتر با حک نام جلال الله و نقوش گره می‌باشیم، که در بین رج‌های آجر سبب شکل‌دهی و تزئین استثنایی در آجرکاری‌هایی چون ازاره‌های راهرو ارتباطی مسجد عمر به صفه شاگرد در مسجد جامع اصفهان و همچنین نوعی گلچین‌های خاص آجری با کلوک و دو قدی‌های مهری در غلام گردشی‌های طبقات فوقانی در گنبد سلطانیه می‌باشیم. یکی از شاهکارهای هنر آجرکاری دوره ایلخانی بنای بی‌همتای منار جنبان می‌باشد که چون یکی از دو منار بسیار ظریف و باریک را به حرکت درآوریم منار دیگر به جنبش درمی آید. کل بنا مرحله به مرحله از ناحیه پشت بام بیشتر تا سطح زمین دچار تحرک خواهد شد

هنر آجرکاری دوره تیموری

عصر تیموری عصر جنبش و خیزش انواع هنرها به خصوص معماری می‌باشد. در این زمان پوشش‌های گنبد آجری به تحول کامل می‌رسد. مسیر گنبدسازی‌های دو پوسته پیوسته به گنبدسازی‌های دو پوش گسسته و اجراهای خاص در مقابل واکنش نیروهای فشاری-کششی-پیچشی و به خصوص رانشی و به‌طور کلی ضدزلزله توسط خشخاشی سازی‌ها در بین دو پوشش گنبدها می‌باشیم. در این زمان انواع طاق پوش‌های آجری چون ترکین، گلو در هم، شمسه پوش و بسیاری دیگر مسیر متحول خود را تا سرحد مطلوب پیش می‌برد و انواع گلچین‌های آجری در آن‌ها به واقع عظمتی از هنر آجرکاری توسط معماران نامی ایران قوام الدین پدر و غیاث الدین پسر شیرازی و بسیاری دیگر از بنایان هنرمند زیباترین و شاخص‌ترین انواع نقوش گره آجری، خط‌های کوفی آجری، خط‌های بنایی و معقلی آجری و زیباترین انواع گلچین‌های بسیار متنوع آجری در عناصر و جزئیات آثار هم سطح با هنر کاشی کاری که تلفیقی از آجر و کاشی در انواع خط معلقی می‌باشد. در خراسان می‌توان به کارهای آجری بسیار زیبای مسجد قائن و برج مقبره اخنگان در حومه طوس مشهد یا شاهکارهایی از هنر آجرکاری و بسیاری دیگر اشاره کرد.

هنر آجرکاری دوره صفویه

در این دوره از آجر در بسیاری از بناها به‌خصوص کاروانسراهای بسیار پیشرفته زمان در شکل درون‌شهری و برون‌شهری در یک و دو طبقه با طرح‌های بسیار جامع و با اسکلت سازی‌های بسیار اصولی و در مواردی نماسازی‌های دی انگیز از نقوش انواع گلچین‌های خفته و راسته-کلوکبندان-حصیری-جناقی-سم آهویی-گل برگردان-گل انر گل و بسیاری دیگر جهان را عمیقاً متوجه خود ساخته‌است. پوشش‌های طاقی و بسیار زیبا و دلفریب آجری در حالت طاق گنبدی، طاق عرقچین، طاق گنبد، طاق کته، پوش طاقهای پا تو پا طاقهای چهار بخشی، طاقهای چهار گرده پوش، طاقهای چهار ترکی، طاقهای شمسه‌ای، هندسی طاق، تویزه طاق، کجاوه طاق تاوه و بسیاری دیگر با به‌کارگیری انواع نقوش آجری و گلچین‌های زیبا عظمتی از هنر آجرکاری این دوره متجلی شده‌است. به وجود آمدن انواع قوس‌های باربر تزئینی و تزئینی آجری و استفاده از آن‌ها در بناهای متعدد ایران به وجود آمدن انواع برج‌های کبوترخانه آجری بسیار با فلسفه با نماسازی‌های مشبک آجری و نقوش جذاب آجری در آن‌ها انواع رسمی بندی‌ها و کاربندی‌ها و طاسه سازی‌های آجری در اشکال مختلف در بناها با عناصری چون: سوسن، نیم سوسن، هفتی، سینه باز، پاباریک، لچکی، ترنجی، سمبوسه و به‌کارگیری نقوش زیبای گلچین آجری در بین عناصر یاد شده، به‌خصوص در بازارها آثار شگرف از تاریخ معماری ایران عزیز تقدیم هنر دوستان جهان گردیده‌است. از میان آثار بسیار متعدد آجری این دوره می‌توان به پل‌های بسیار عظیم و گسترده با فلسفه آجری چون سی و سه پل و پل الله وردی خان با تمامی مسائل فشار و هیدرولیک آب رود گسترده زاینده رود در پشت پایه‌های هر دهانه از پل. ساختمان حمام‌های بسیار اصولی با بخش‌های زنانه و مردانه و گرمخانه با به‌کارگیری کاربندی‌های بسیار پرکار و دل‌انگیز و استقرار آن‌ها بر روی ستون‌های ظریف و کاملاً باربر سنگی. زیرسازی ستون‌ها از پی گسترده از مصالح آجر جوش پرتاب و ملات آهک لزدار، همچنین آبروهای حمام، زیر آبروها، آب‌بندی دیگ مسی مستقر بر روی آتشخانه در ناحیه خزینه آب جوش و بسیاری مسائل جانبی گرمابه در حمام‌ها یی چون حمام گنجعلی خان کرمان و گوهر بی‌مانندی چون حمام خسرو آقای اصفهان کلاً آجری بسیار ارزشمند از پدیده‌های هنری که توسط نابخردان بر خاک شد. در دوره صفویه ساختن آب‌انبارهای آجری با نقوش زیبا جهت اقلیم‌های گوناگون به‌خصوص بادگیردار برای مناطق گرم و خشک کویری همراه با هنر آفرینی‌های بسیار مورد توجه بوده‌است.

هنر آجرکاری دورهٔ افشاریه و زندیه

در دورهٔ افشاریه ایران درگیر کشمکش‌های نظامی لازم زمان خود بود. از این رو آبادانی رونق چندانی نداشت. اما در این زمان شاهد به وجود آمدن میل‌های بسیار فراوان راهنما با نوعی آجر کاری و به‌کارگیری گلچین‌های آجری در آن‌ها در کنار جاده‌ها در تمامی کشور می‌باشیم. در دورهٔ زند یه آبادانی رونق گرفت. خصوصاً خطه حکمرانی خان زند وکیل‌الرعایا بناهای خرد و کلاً ن و قا بل توجهی در اشکال گوناگون بنا گردید. از آثار آجری جالب این دوره می‌توان به شبستان مسجد وکیل با پوشش‌های طا قی که از کاربندی بر قوس‌های پا تو پا که بر روی ستون‌های سنگی با حجاری پیچ و سر ستون سازی‌ها با نقش حجاری جقه‌ای افشان حاصل شده‌است اشاره داشت. پوشش‌های طاقی تواماً از کار بندی و طاق گنبد بر ستون‌های پیچ سنگی ابهتی جالب به شبستان این مسجد داده‌است. در این دوره بازار وکیل با پوشش‌های بسیار جا لب آجری از نقوش گلچین‌های متنوع و نوعی کاربندی‌های جالب با نورگیرها و هوا کش‌های متقارن ساخته شده‌است. یکی از آثار آجری بسیار جا لب در مجموعه وکیل وجود ارگ کریمخانی با کاربرد آجر و نقوش آجری در قسمت‌های داخلی و به‌خصوص در ناحیه خارجی همراه با کنگره سازی‌های جا لب بر گرد آ گرد چهار بعد بنا که جنبه حفاظتی بنا را داشته‌است. همچنین چهار برج عظیم مخروطی با نقوش بسیار جالب و متنوع آجری در طرح‌های نیم خوشه انگوری رفت و برگشت بوده. این پدیده آجری در چهار برج ارگ زیبایی خاص آفریده‌است و به این ابهت و شکوهی خاص داده‌است. موزه پارس از آثار دورهٔ زند یه نوعی آجرکاری با بند کشی بر جسته بسیار یکنواخت و زیبا که بند کشی تخت از راستای قطعات آجر به اندازه ۳ میلی‌متر جلوتر آمده‌است. این اجرا شگرفی چشمگیری به آجر کاری و بند کشی که حالت استثنا یی در تمام آثار آجری ایران دارد در محل عمارت کلاً ه فرنگی، مقبره اولیه خان زند، موزهٔ پارس داده‌است. وجود آب‌انبار با استفاده از پوشش مورب دور دارتیز همراه با گلچین جناقی بسیار زیبای آجری در مجموعه ارگ کریمخانی نظر هر بیننده را جلب می‌کند. به‌طور کلی در این دوره نقوش زیبای آجری به شکل‌های خاص و متنوع زیبایی بناهای ایران به‌خصوص خطهٔ فارس شده‌اند.

هنر آجرکاری دورهٔ قاجاریه

در دورهٔ قاجار، هنر آجرکاری در ساختن بازارها با انواع طاق‌پوش‌های آجری، کاربندی‌های آجری مانند بازار اراک و تیمچه‌ها در بازار تهران و طاق آب‌انبارها با نقوش متنوع و حمام‌ها از جمله حمام وکیل کرمان، به تکامل رسید.

در شهر تهران

شهر تهران با دارا بودن ساختمان‌های قدیمی و آثار تاریخی خود هم هویتی سنتی و هم بسیار مدرن دارد؛ در ساخت بناهایی چون شمس‌العماره، دارالفنون، کاخ موزه‌ها، مسجدهای تاریخی، ساختمان‌های آجری منطقه حسن‌آباد، سردر باغ ملی، موزه ارتباطات، ساختمان بانک صادرات، ساختمان‌های آجری سبک ساسانی/هخامنشی، موزه ایران باستان و وزارت خارجه، ساختمان ثبت و اسناد، مدارس قدیمی، گنبد چهارسوق، بازار بزرگ تهران، بازارچه‌ها، کاروانسراها و ساختمان بسیاری از خانه‌ها و مغازه‌ها در بخش‌های قدیمی شهر تهران، از آجر استفاده شده‌است.

question_answerبدون دیدگاه

عوامل ، شرایط و منابع شوره یا سفیدک در آجر چیست؟

   “بسمه تعالی

 

مقاله شوره آجر، عوامل ، شرایط و منابع

شوره یا سفیدک چیست؟

 

رسوب نمک های محلول در اثر تبخیر آب میان بافتی باعث باقیماندن آثاری روی سطح آجر می شود.

شوره ماده ای معمولا سفیدرنگ است و گاهی سبز، قهوه ای و یا زرد است.

از قدیم الایام روی بناهای آجری شاهد پودر یا گرد سفیدرنگی بوده ایم. این همان شوره یا سفیدک است ولی دلایل ایجاد شده آجر را از زبان آجر تیراژه بدانیم:

قبل از بیان علت ها بایستی از یکسری شروط نام ببریم که این شرایط اگر باشد شوره روی آجر ایجاد خواهد شد.

اول وجود نمک های محلول در خود دیوار است

دوم وجود رطوبت کافی بر نمک هاست که یک محلول نمکی به وجود می آورد.

سوم خلل و فرج یا سوراخ هایی است که سیر محلول به سطح و عملیات تبخیر را منجر می شود.

چهارم ملات استفاده شده است زیرا این ملات از چند جهت با آجر در تماس است و اگر ملات نامناسب باشد، رطوبت حاصله باعث ایجاد شوره می شود.

آجر تیراژه برای شما بیان نمود که شرایط به وجود آمدن شوره در آجر چیست.

حالا بایستی مقاله را دقیق تر پیش ببریم

در اینجا تیراژه موادی که موجب تولید شوره بر روی آجر می شود را به شرح زیر نام می برد.

سولفات ها: که شامل سولفات کلسیم( منبع نمک)

سولفات پتاسیم ( منبع واکنش آجر، سیمان)

سولفات سدیم( منبع واکنش آجر، سیمان)

سولفات وانادیم( شستشو با اسید)

کربناتها: که شامل کربنات کلسیم ( منبع ملات یا بتن)

کربنات سدیم( منبع ملات)

کربنات  پتاسیم( منبع ملات)

کلریدها: که شامل کلرید پتاسیم( شستشو با اسید)

کلرید سدیم ( منبع آب دریا)

کلرید وانادیم( شستشو با اسید)

هیدروکسید ها که شامل: هیدروکسید آهن( تماس آجر، با هسته سیاه آهنی)

هیدروکسید کلسیم( منبع سیمان)

هیدروکسید منگنز( منبع آجر)

 

پس به صورت علمی انواع شوره را می توان به شوره های سولفاتی، کربناتی، کلروی و نیتراتی نیز تقسیم نمود که آجر تیراژه به صورت مفصل برای شما شرح می دهد.

شوره های سولفاتی:

پس از بارندگی کم و بیش آب باران در سطح دیوار نفوذ می کند و در نتیجه برخی از مواد را در خود حل می کند.

اگر گچ در دیوار باشد چه در بند کشی و چه در ملات ساخته شده در دیوار پس آب سولفات دارد یا اگر آهک به کار رفته باشد یا آهک به گچ زده شده باشد در همه این موارد CO2 هوا با آب باران تشکیل و CO2H می دهد که نشتی آن به سطح دیوار آمده و پس از تبخیر سولفات حل شده به شکل شوره ظاهر می شود.

شوره های کربناتی:

ممکن است در برخی مواقع پس از نصب آجر دوغاب  آهک ملات آهکی و سیمانی را در خود جذب کند که در این صورت CO(OH) با  CO2 هوا ترکیب شده و  H2O و  CACO3 تولید می کند که پس از تبخیر باقی می ماند که به شکل شوره باقی می ماند. معمولا در دیواره های تازه ساز یا دارا بودن سنگ آهک زیاد در ملات این اتفاق می افتد.

شوره کلروی:

به این واکنش دقت کنید:

2O+ CO2H+2HCLàCacl2+Caco

این نتیجه استفاده از جوهر نمک برای پاک کردن شوره کربناتی است و اگر هنگام پاشش یا شستشوی نما، دیوار خیس نشده باشد باعث جذب در آجر شده و با آهک ملات ، کلسیم می سازد. به هر حال کلرور کلسیم ،  آب یا نم را جذب می کند. هر گاه آب باران روی دیوار بماند پس از خشک شدن بلورهایی دیده می شود که به شکل شوره است.

 

شوره نیتراتی:

اگر خاک آجر شوره دار یا ماسه ای باشد این حالت پیش می آید چون رطوبت دیوار جذب آن شده و پس از تبخیر شوره حاصل می شود.

 

آجر تیراژه تا کنون شوره و عوامل و شرایط به وجود آمدنش را توضیح داده اینجا بایستی راهکارهای کاهش یا از بین بردن شوره و درضمن راههای تمیز کردن آن را بیان کنیم.

  • اگر منافذی که در هر دیوار به طور طبیعی وجود دارد کاهش یابد، به طور حتم امکان حرکت محلول های نمکی نیز به سطح کاهش می یابد در نتیجه امکان ایجاد شده کم خواهد شد.

  • اگر بتوانیم دوغاب سیمان و ملات را از نظر سولفات ها کنترل کنیم به کاهش شوره کمک کرده ایم، خاک رس در پخت آجر دارای سولفات های قلیایی است.

  • از ماده ای به نام کربنات باریم جهت از بین بردن این سولفات ها استفاده می شود.

Baco3+Caso4àBaso4+Caco3

اگر توانستیم سیمان مناسب که کمتر از 6% درصد مواد قلیایی داشته باشد پیدا کنیم به کاهش شوره ناشی از دوغاب سیمان کمک کرده ایم.

اگر بتوانیم از آب شیرین و بدون نمک ( مثلاً آب اصفهان شیرین و آب قم و یزد شور است) استفاده کنیم و در ضمن شن استفاده شده در دوغاب را هم با آب شیرین شستشو دهیم به کاهش سولفات های قلیایی کمک کرده ایم.

  • به طور کل معماران و طراحان نما بسیار در کاهش شوره زدن آجر تأثیر گذارند. این سؤال مطرح می شود که چگونه؟

  • معماری ساختمان با روش های مدرن ، از جمله موارد زیر به کاهش شوره زنی کمک می کند.

الف) ساخت دیوارهای زه کشی شده که جلوی نفوذ باران را می گیرد.

ب) استفاده از آجر به صورت نمای خشک که آجر تیراژه در این قسمت صاحب ثبت اختراع صنعتی و آجرهای این کارخانه این قابلیت را دارند.

ج) استفاده از مواد نانو و پوششی برای ضد آب کردن نما

د) ایزوگام کردن قسمت پایینی دیوار جاییکه با زمین در ارتباط است.

ه) استفاده از حداقل آب در دوغاب

و) استفاده از سایه بان ها، زهرآفتاب، درپوش های سنگی و … روی دیوارها

ز) استفاده از سندبلاست

استفاده از سند بلاست سبب افزایش حفره ها بر روی سطح آجر می شود در نتیجه جذب آب بالا می رود پس حتماً پس از استفاده از سند بلاست بایستی سطح آجری با پوشش های ضد آب ، آب بندی شود.

خوب آجر تیراژه راههای پیشگیری در کاهش شوره زدن را بیان نمود

حالا فرض بر اینکه شوره به وجود آمده راههای از بین بردن یا پاک کردن آن در چیست؟

  • استفاده از جارو و برس و اسید بسیار رقیق

  • استفاده از سندبلاست که قبلاً توضیح دادیم.

  • استفاده از رزین های آجر که بایستی سطح با سرکه سفید یا صنعتی شستشو شود.سپس نانو یا رزین زده شود( توسط پیستوله) البته اگر سه بار انجام شود روزنه ها نیز بسته خواهد شد.

  • استفاده از اسید کلریدریک رقیق شده با آب ، پس از شستشوی کامل آجر به نسبت یا استفاده از اسید فسفریک با آب به نسبت  (9 و 12 آب و 1 سهم اسید است) البته استفاده از کدام یک از این اسیدها پس از داشتن نوع نمک دیوار انجام خواهد گرفت.

  • در صورتیکه قیر یا رنگ با شعار نویسی یا دوده های بخاری یا زنگ زدگی آهن روی دیوارها وجود دارد بایستی پاک شود.

این مقاله جامع و کامل توسط تیم تخصصی و کارشناسان زبده گروه کارخانجات آجرتیراژه ( خدادادی سابق)  نگاشته شده که امیدواریم به تمام سوالات عزیزان پیرامون شوره جواب داده باشد.

                                                                  

 

 

 

 

 

question_answerبدون دیدگاه

نقش مصالح ساختمانی در سازه‌های تاریخی و اهمیت آن در صنعت ساختمان

نقش مصالح ساختمانی در سازه‌های تاریخی و اهمیت آن در صنعت ساختمان

مهندس آرش اسکندری

دانش آموخته ارشد مهندسی سازه – دانشگاه اصفهان

ایمیل:Arash.eska@gmail.com

۲۳ فروردین ماه ۱۴۰۰

(مقاله اختصاصی کارخانجات آجر تیراژه)

چکیده

مصالح ساختمانی به عنوان کوچک‌ترین المان سازه‌ای و مهم‌ترین عنصر در ساخت، نقشی اساسی در سازه ایفا می‌نمایند. در این بین سازه‌های تاریخی بواسطه قدمت بالای ساخت و اهمیت پایش سلامت آن‌ها و تلاش برای حفظ میراث ارزشمند جهانی از حساسیت بیشتری برخودار بوده است. مرمت و بازسازی در کشور ایران با دارا بودن سازه‌های تاریخی کم نظیری چون سازه‌های ساخته شده از خشت که در کل کشور به خصوص در فلات مرکزی پراکنده شده است، اهمیتی دو چندان می‌یابد. مطالعات گسترده بر روی خصوصیات متفاوتی چون خصوصیات مکانیکی، خاکی و کانی‌شناسی خشت‌های ایران و همچنین تولید آن منطبق با استانداردهای جهانی می‌تواند باعث پیوند موفق علم و تکنولوژی و تولید مصالحی با کیفیت مطلوب برای این حوزه از صنعت ساختمان شود.

۱-مقدمه

مطالعه‌ی مصالح ساختمانی همواره یکی از کیس‌های تحقیقاتی مهم و به روز در دنیا به شمار می‌رود و مقالات بسیاری در این حوزه در ژورنال‌های معتبر بین‌المللی به چاپ می‌رسد. این مطالعات منجر به شناختی می‌شود که فاز مقدماتی تحلیل و طراحی مهندسی سازه را بوجود می‌آورد. مصالح ساختمانی را می‌توان به طور گسترده به سه دسته سنتی (تاریخی)، مصالح رایج و مصالح نوین دسته‌بندی کرد. در این بین مصالح سنتی که در کارگاه‌ها و کارخاتجات تولید می‌گردد بواسطه نقش آن‌ها در حوزه مرمت و بازسازی از اهمیت خاصی برخوردار است و کشور ایران با دارا بودن سازه‌های تاریخی کم نظیر، جزو معدود کشورهای با قدمتی چند هزار ساله در این زمینه است.

۲-قدمت مصالح ساختمانی در ایران

از نتایج کاوش‌های باستان‌شناسان در تپه سیلک کاشان که یکی از قدیمی‌ترین تمدن‌های شکل گرفته در ایران و در جهان بشمار می‌رود، این است که روش خانه‌سازی با استفاده از گل بی‌شکل و بدون فرم از هزاره پنجم قبل از میلاد وجود داشته است. در هزاره چهارم قبل از میلاد گل بی‌شکل و ساده کم‌کم جای خود را به خشت خام داد. این خشت‌ها به صورت توده تخم‌مرغی شکل بوده که از اواخر هزاره چهارم قبل از میلاد به شکل مکعب مستطیل که در قالب‌های چوبی ریخته می‌شدند، درآمدند. لازم به ذکر است که تولید این نوع خشت با هندسه‌ی مشخص برای اولین بار از اختراعات ایرانیان بوده و آجرهای پخته شده از هزاره چهارم میلاد توسط بابلی‌ها ساخته شده است

اگرچه خشت در بسیاری از نقاط جهان یافت می‌شود، اما بیشترین کاربرد آن در نواحی معتدل، گرم و خشک و کم‌باران است. در مناطق کویری برای انواع بناها به‌ویژه یخچال‌ها خشت به کار رفته که عایق گرما و سرما می‌باشد و همچنین رنگ خشت از انعکاس نور شدید آفتاب می‌کاهد. خشت از مصالح اصلی بادگیرها بوده است که مانند آن در یزد دیده می‌شود. در دوره اسلامی خشت به سه طریق به کار می‌رفته است: ۱- ساخت کل بنا از خشت، ۲- کاربرد خشت در پایه و دیوارها و ۳- استفاده از خشت در هسته‌ی مرکزی دیوارهای آجرنما

۳-تحقیقات و مطالعات انجام شده بر روی مصالح ساختمانی تاریخی

خشت ایرانی، از رایج‌ترین مصالح تاریخی و سنتی کشور ایران است که توجه دانشگاه‌ و کشورهای پیشگام در تحقیق در عرصه مصالح ساختمانی را نیز به خود جلب کرده است و منجر به تجربه موفق مطالعه‌ی گسترده بر روی خصوصیات خشت‌های تاریخی و جدید ایران ]۷[ توسط نویسنده این مقاله و در قالب پروژه‌ی مشترک دانشگاه اصفهان ایران با دانشگاه اشتوتگارت آلمان شده است. این پروژه به راهنمایی پروفسور جوشکو اوژبولت (استاد تمام و رییس انستیتو مصالح ساختمانی دانشگاه اشتوتگارت)، دکتر مهرداد حجازی (دانشیار گروه عمران دانشگاه اصفهان و عضو کمیته علمی بین‌المللی تحلیل و مرمت سازه های میراث معماری (ایسکارسا)) و با مشاوره‌ی دکتر محمود هاشمی اصفهانیان (دانشیار گروه عمران دانشگاه اصفهان) در سال ۱۳۹۷-۱۴۰۰ انجام گردیده است. مقالات متعددی نیز از این پروژه در مرحله‌ی نگارش است که باعث درخشش هر چه بیشتر نام ایران در عرصه‌ی بین‌المللی و در ژورنال‌های معتبر جهانی خواهد شد.

۴-لزوم توجه به مصالح تاریخی و اهمیت آن در صنعت ساختمان

شناخت مصالح سنتی از آن جهت حائز اهمیت است که مصالح ساختمانی به عنوان کوچک‌ترین المان سازه‌های تاریخی، در طول دوره‌های زمانی مختلف و به دلیل قرار گرفتن در مواجه با شرایط محیطی و بارهای استاتیکی و دینامیکی متعدد، مستهلک می‌گردد و باعث تضعیف در خصوصیات مکانیکی نظیر مقاومت و مدول الاستیسته آن‌ها می‌شود. این پدیده مقدمه‌ای برای بوجود آمدن اندرکنش‌هایی در کل سازه است که در نهایت باعث ایجاد ترک و تخریب کل سازه می‌گردد. برای جلوگیری از چنین امری در طی دوره‌های زمانی متفاوت سازه‌های تاریخی نیازمند نظارت، پایش سلامت و مرمت می‌باشند. چه بسا مواجه با حوادث طبیعی نظیر سیل و زلزله نیز اجتناب ناپذیر است که برای مثال می‌توان به تخریب کامل ارگ بم  بواسطه زلزله ۶/۶ ریشتری سال ۱۳۸۲ اشاره کرد.

برای احیای این اثار ارزشمند ایرانی و میراث جهانی، رسیدگی و مرمت‌های پی در پی مورد نیاز است که البته این مرمت‌ها باید به طور اصولی و منطبق با استانداردهای جهانی صورت گیرد. مصالحی که به عنوان مرمت برای این سازه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد باید به ماهیت مصالح سازه نزدیک باشد. به عبارتی در صورتی که سازه خشتی باشد باید از خشت با خواص مکانیکی بهبود یافته نسبت به خشت تاریخی موجود در سازه استفاده گردد .

از مصارف دیگر آجرهای خشتی می‌توان در معماری‌های اکوتک و پایدار نام برد؛ برای مثال در منطقه‌ای مانند شهر یزد که بافت خشتی در آن محیط، قالب است برای ساخت سازه‌ای مدرن منطق با تکنولوژی روز و هماهنگ با بافت محیط پیرامون، آجرهای خشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.مصرف دیگر آجرهای خشتی (بالخصوص آجر خشتی تیراژه) استفاده در طراحی داخلی بناها و ساختمانهای لوکس می باشد.

۵-نتیجه‌گیری و پیشنهاد

مصالح ساختمانی سنتی همواره باید مورد توجه محققان و مهندسین باشد که خروجی پیوند علم و تکنولوژی منجر به تولیدات با کیفیت و احیای بافت تاریخی و معماری سنتی شود.  از مهم‌ترین این مصالح خشت یا آجرهای خشتی است که بخش عمده‌ای از بافت سازه‌های تاریخی را شامل می‌شود. انتخاب مصالح ساختمانی چون خشت که دقت در تولید و کیفیت آن امری مهم محسوب می‌گردد و مورد استفاده در سازه‌های میراث جهانی است، همواره مورد توجه کارفرمایان و پیمانکارانی بوده که به کیفیت مصالح توجه ویژه‌ای داشته‌اند. گروه کارخانجات آجر تیراژه که از تولیدکنندگان آجرهای سنتی و خشتی نیز می باشد با دارا بودن استانداردهای مورد نیاز و تجربه موفق در تولید مصالح ساختمانی با کیفیت مطلوب، می‌تواند در راستای تحقق نیاز صنعت ساختمان و معماری و احیای بافت تاریخی گامی موثر بردارد.

منابع:

۱- وطنی اسکویی، اصغر؛ افضلی، محمد؛ مدديپور، محمدرضا؛ بخشی، علی. (۱۳۹۵). بررسی آزمایشگاهی دیوار خشتی تحت کشش قطري با رویکرد تقویت خشت و ملات. نشریه مسکن و محیط روستا، شماره ۱۵۴، صفحات ۱۲۴-۱۰۷٫

۲- د. ن.ویلبر، معماری اسلامی ایران در دوره ایلخانان. ترجمه ع. فریار، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵٫

  1. R. Ettinghausen, and O. Gabar, The Art and Architecture of Islam 650-1250. Harmondsworth, England: Penguin Books, 1987.

۴- م. ع. مخلصی، “یخچال­های قدیمی: شاهکارهای معماری از یاد رفته،” در مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران(ارگ بم)، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، ج. ۲، ص. ۶۹۶، ۱۳۷۴٫

۵- ع. ا. شریعت­زاده، “نقش بادگیر در ناحیه جنوبی دشت کویر استان یزد،” در مجموعه مقالات کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران(ارگ بم)، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، ج. ۲، ص. ۲۲۶-۲۲۰، ۱۳۷۴٫

  1. R. Hillenbrand, Islamic Architecture: Form,Function and Meaning. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1994.

۷- پایان‌نامه کارشناسی ارشد مهندسی سازه، تعیین خصوصیات خشت‌های تاریخی و جدید ایران، آرش اسکندری، دانشگاه اصفهان، ایران، اسفند ۱۴۰۰٫

question_answerبدون دیدگاه
فهرست